Z techniczno-budowlanego punktu widzenia

PODSTAWOWE POJĘCIA:

- urządzenie gazowe - urządzenie spalające paliwo gazowe,

- kurek główny - armatura odcinająca przeznaczona do odcinania dopływu paliwa gazowego do instalacji gazowej(dodam od siebie, że ważne jest też to, że kurek główny stanowi granicę własności pomiędzy dostawcą gazu i odbiorcą; dodam również, że w zależności od ciśnienia gazu i tzw. mocy umownej, ten kurek główny może być usytuowany w różnych miejscach - czasem przed, a czasem za reduktorem)

- gazomierz - przyrząd służący do pomiaru objętości paliwa gazowego albo ilości zawartej w nim energii,

- złącze izolujące - element przeznaczony do elektycznego izolowania połączonych ze sobą odcinków przewodów gazowych,

- osoba kompetentna - osoba, która została przeszkolona, mająca doświadczenie i odpowiednie uprawnienia do przeprowadzania czynności związanych z przewodami gazowymi, urządzeniami gazowymi i złączem izolującym (tak jak poprzednio, to też jest definicja z PN-M-34507; nie wiem dlaczego taka śmieszna; w mojej opinii powinno się napisać, że jest to osoba, która posiada odpowiednie uprawnienia do zajmowania się dozorem nad eksploatacją sieci, urządzeń i instalacji gazowych; w normie znajdziemy jeszcze taką uwagę: "UWAGA - Sposób uzyskiwania uprawnień jest określony w odrębnych przepisach". No więc dodam od siebie, że te odrębne przepisy, to ustawa Prawo energetyczne oraz rozporządzenie wykonawcze do tej ustawy, a uprawnienia, o których mowa, to tzw. świadectwo kwalifikacyjne "D" nr .... uprawniające do zajmowania się eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci grupy 3 na stanowisku dozoru. W grupie 3 mamy 10 pozycji, z których taka osoba kompetentna powinna mieć w świadectwie przynajmniej dwie, tj. 6 - "Urządzenia i instalacje gazowe o ciśnieniu nie wyższym, niż 5 kPa" oraz 10 - "Aparatura kontrolno-pomiarowa, urządzenia sterowania do sieci, urządzeń i instalacji wymienionych w punkcie 6",

- dolna granica wybuchowości (DGW) - najniższe stężenie paliwa gazowego w powietrzu, powyżej którego mieszanka palna pod wpływem czynnika inicjującego zapłon ulega spalaniu wybuchowemu (nadmienię, że dla gazu ziemnego DGW wynosi około 5 %),

- górna granica wybuchowości (GGW) - najwyższe stężenie paliwa gazowego w powietrzu, poniżej którego mieszanka palna pod wpływem czynnika inicjującego zapłon ulega spaleniu wybuchowemu (tej definicji nie znajdziecie we wspomnianej wcześniej normie, więc dorzucam ją od siebie w promocji, oczywiście gratis; wspomnę, że dla gazu ziemnego GGW wynosi około 15 %)

PRZYRZĄDY POMIAROWE:

Nie ma sensu wymieniać ich szczegółowo, natomiast należy wspomnieć, że muszą posiadać świadectwo kalibracji wydane przez akredytowane laboratorium, ważne w dniu badania (termin ważności świadectwa nie jest wieczny i wynosi najczęściej dla tego rodzaju przyrządów 1 rok).

Ponadto, takie przyrządy powinny posiadać certyfikat na znak bezpieczeństwa.

Do lokalizowania miejsc wypływu gazu należy stosować wykrywacz gazu (w tym wypadku metanu) o progu czułości 0,1 promila zawartości metanu, a do sprawdzenia obecności paliwa gazowego w pomieszczeniu należy stosować eksplozymetr o zakresie pomiarowym od 0 % do 100 % DGW, lub inny równoważny metanomierz.

Do badania złącza izolującego dopuszcza się stosowanie zwykłych mierników wielkości elektrycznych.

ZAKRES KONTROLI OKRESOWEJ:

W zależności od tego, czy jest to instalacja gazowa w części wspólnej, czy w lokalach mieszkalnych lub użytkowych, względnie jeszcze coś innego, ten zakres będzie nieco inny i tak:

- w budynkach mieszkalnych wielorodzinnych w części od kurka głównego do odgałęzień indywidualnych (krótko pisząc, w części wspólnej) kontrola obejmuje sprawdzenie stanu technicznej sprawności:

- pomieszczenia kurka głównego (obecnie musimy raczej operować pojęciem "szafka gazowa", od dawna bowiem kurek główny nie może być instalowany w budynkach, aczkolwiek ciągle jeszcze w wielu istniejących obiektach budowlanych kurki nie zostały wyniesione na zewnątrz; przyjmijmy więc, że chodzi tu bardziej ogólnie o miejsce zainstalowania, a nie pomieszczenie w budynku),

- złącza izolującego,

- rur i kształtek,

- armatury,

- połączeń gwintowanych, spawanych, lutowanych i mechanicznych.

Ponadto, kotrola obejmuje sprawdzenie obecności paliwa gazowego w przepuście instalacyjnym przez zewnętrzne ściany budynku oraz w szybach pionów instalacyjnych.

- w budynkach jak wyżej, lecz u odbiorców indywidualnych kontrola obejmuje sprawdzenie stanu technicznej sprawności:

- gazomierza (naturalnie to dotyczy instalacji z gazomierzami indywidualnymi),

- armatury,

- rur i kształtek,

- połączeń gwintowanych, spawanych, lutowanych i mechanicznych (proszę tu jednak uważać - pisałem już o połączeniach mechanicznych przy podawaniu niektórych podstawowych definicji),

- urządzeń gazowych.

 - w budynkach mieszkalnych jednorodzinnych, użyteczności publicznej i zamieszkania zbiorowego oraz w budynkach wielorodzinnych z gazomierzem centralnym kontrola obejmuje to wszystko, co powyżej, ale jakby scalone: części wspólne + odgałęzienia indywidualne,

- w budynkach każdego rodzaju, w odniesieniu do instalacji sygnalizacji wycieku gazu kontrola obejmuje wykonywanie czynności serwisowych i kontrolnych zgodnie z dokumentacją techniczną urządzeń wchodzących w skład tych instalacji oraz dokumentacją projektową takich instalacji (spotkamy się z nimi np. w kotłowniach, jeśli ich moc zainstalowana wynosi conajmniej 60 kW - taki mamy wymóg przepisów; w skład takiej instalacji wchodzą zazwyczaj czujniki metanu, zawór odcinający klapowy z głowicą elektromagnetyczną, moduł sterujący oraz sygnalizator optyczno-akustyczny. Jeśli nad drzwiami do kotłowni macie Państwo taką czerwoną lampkę i buczek, to teraz już wiecie, że to jest element instalacji sygnalizującej niedopuszczalny poziom stężenia metanu w powietrzu).

KONTROLA STANU TECHNICZNEGO PRZEWODÓW WENTYLACYJNYCH I SPALINOWYCH

Ta kontrola powinna być wykonywana przez służby kominiarskie lub inne, o których napisałem w odrębnym artykule. Jest mocno zalecane, aby ta kontrola odbywała się równolegle z kontrolą instalacji gazowej, a jej wyniki należy dołączyć do protokołu kontroli instalacji gazowej.

PRZYGOTOWANIE DO KONTROLI OKRESOWEJ

O kontroli i jej terminie należy powiadomić mieszkańców kontrolowanych budynków z odpowiednim wyprzedzeniem. Poniżej można pobrać wzór takiego zawiadomienia:

Przed przystąpieniem do kontroli należy zapoznać się z dokumentami i zaleceniami sporządzonymi w wyniku poprzedniej kontroli oraz informacjami zawartymi w dokumentacji techniczno-eksploatacyjnej instalacji gazowej.

W przypadku przebiegu instalacji gazowej w bruzdach ściennych zakrytych tynkiem należy zażądać od właściciela lub zarządcy budynku schematu rozmieszczenia przewodów gazowych, w celu dokładnego zlokalizowania instalacji gazowej.

WYKONANIE KONTROLI

A. Kontrola miejsca zainstalowania kurka głównego

W przypadku lokalizacji w szafce lub wnęce ściennej (szafka może być natynkowa, lub podtynkowa), należy sprawdzić drożność otworów wentylacyjnych, stan mocowania oraz stan powłoki antykorozyjnej - w zależności od rodzaju całej szafki, lub samych drzwiczek i wnęki. Należy ocenić skuteczność zabezpieczenia kurka głównego przed dostępem osób niepowołanych.

W istniejących budynkach, w których dotychczas nie przebudowano instalacji gazowych i w dalszym ciągu kurki główne znajdują się w pomieszczeniach należy sprawdzić dodatkowo:

- czy pomieszczenie ma prawidłowe wymiary,

- czy drzwi są pełne i otwierają się na zewnątrz,

- czy w pomieszczeniu nie ma innych urządzeń lub przedmiotów, poza wodomierzem i wpustem kanalizacyjnym,

- czy instalacja elektryczna jest zgodna z przepisami,

- czy w pomieszczeniu znajduje się otwierane okno o prawidłowych wymiarach,

- czy w pomieszczeniu znajduje się prawidłowo wykonany przewód wywiewny.

Zamiast jednak sprawdzać każdego roku to samo, rekomenduję wystąpienie do dostawcy gazu o wydanie warunków technicznych przebudowy przyłącza, polegającej na wyniesieniu kurka głównego na zewnątrz budynku, a po otrzymaniu warunków niezwłoczne przebudowanie instalacji we własnym interesie i dla własnego bezpieczeństwa. Podpowiem, że bywały nawet swego czasu akcje zakładów gazowniczych, podczas których te zakłady finansowały lub współfinansowały takie przebudowy. Proszę się więc zainteresować sprawą i zbadać w lokalnym zakładzie gazowniczym, czy istnieje możliwość partycypacji w kosztach przebudowy instalacji gazowej.

B. Kontrola złącza izolującego

Jak wspomniano, należy ją przeprowadzić z użyciem miernika wielkości elektrycznych. Dodatkowo należy użyć źródła energii elektrycznej.

Kontrola złącza może być wykonywana w innym terminie, niż kontrola pozostałych elementów instalacji gazowej (na przykład w ramach kontroli instalacji elektrycznych), jednak wyniki tego badania powinny być ujęte w protokole kontroli instalacji gazowej.

C. Kontrola obecności gazu w przepuście przez ścianę zewnętrzną

Ewentualną obecność gazu w przepuście należy sprawdzać za pomocą wykrywacza metanu od wewnętrznej strony ściany zewnętrznej. W przypadku wykrycia obecności paliwa gazowego należy niezwłocznie wezwać pogotowie gazowe, zawiadomić właściciela lub zarządcę budynku oraz zapewnić intensywną wentylację.

D. Kontrola rur i kształtek

To badanie obejmuje ocenę mocowania, stanu ścianek, stanu powłok antykorozyjnych, szczelności rur i kształtek, a także ocenę szczelności połączeń gwintowanych, spawanych, lutowanych i mechanicznych oraz przewodów elastycznych, w szczególności w obrębie przepustów przez ścianę, na połączeniach z urządzeniami gazowymi i pod tynkiem.

Ponadto, należy skontrolować wzajemne usytuowanie i skrzyżowania przewodów gazowych z przewodami innych instalacji stanowiących wyposażenie budynku (przewody gazowe powinny być prowadzone najwyżej, przynajmniej 10 centymetrów nad pozostałymi instalacjami przy prowadzeniu równoległym i przynajmniej 2 centymetry przy skrzyżowaniach).

Należy również skontrolować szczelność za pomocą wykrywacza metanu nad rurami i kształtkami oraz na powierzchni tynku, pod którym znajdują się te przewody i kształtki, w odniesieniu do przewodów w bruzdach zakrytych.

E. Kontrola urządzeń gazowych

To badanie polega na sprawdzeniu szczelności urządzeń za pomocą wykrywacza metanu. Pomiar należy wykonywać nad urządzeniami. W przypadku wykrycia nieszczelności należy wykonać pomiar stężenia gazu w powietrzu za pomocą eksplozymetru, a następnie postępować zgodnie z procedurą, o której mowa w dalszej części artykułu.

Ważna uwaga odnośnie urządzeń gazowych: O usuwaniu nieprawidłowości w działaniu samych urządzeń gazowych, z wyłączeniem ewentualnych nieszczelności, decyduje właściciel tych urządzeń. Badanie prawidłowości ich pracy nie wchodzi w zakres okresowej kontroli instalacji gazowej. Wszelkie inne naprawy poza nieszczelnościami powinny być usuwane na zlecenie właściciela przez autoryzowane jednostki serwisowe wskazane przez producentów tych urządzeń.

F. Kontrola szybów pionów instalacyjnych

Badanie tego rodzaju należy wykonać przez oględziny instalacji we wszystkich fragmentach, do których jest możliwy dostęp. Ponadto w szybach pionów instalacyjnych należy sprawdzić obecność paliwa gazowego, za pomocą wykrywacza metanu na każdej kondygnacji kontrolowanego budynku, zaczynając od najwyższej.

WYNIKI KONTROLI INSTALACJI GAZOWEJ

A. Postępowanie w przypadku wykrycia nieszczelności

Jeżeli w wyniku kontroli szczelności stwierdzono obecność paliwa gazowego w danym pomieszczeniu, należy wykonać pomiar jego stężenia i wykonać następujące czynności:

- jeżeli stężenie wynosi od 0 do 10 % DGW - należy zapewnić intensywną wentylację i niezwłocznie zawiadomić właściciela lub zarządcę nieruchomości. Jeżeli ta nieszczelność wystąpiła u odbiorcy indywidualnego, należy przeprowadzić eksploatacyjną próbę szczelności. W zależności od wyniku tej próby właściciel lub zarządca budynku jest zobowiązany do podjęcia odpowiednich działań;

- jeżeli stężenie wynosi od 10 % włącznie do 20 % DGW - należy zapewnić intensywną wentylację, wezwać niezwłocznie pogotowie gazowe oraz właściciela lub zarządcę budynku, następnie przerwać dostawę paliwa gazowego do nieszczelnej instalacji, ostrzec mieszkańców przed użyciem otwartego ognia, a następnie wykonać pomiary stężenia metanu w sąsiednich pomieszczeniach; w przypadku zlokalizowania nieszczelności na klatce schodowej należy dodatkowo wykonać pomiary stężenia paliwa gazowego na ostatniej kondygnacji budynku, natomiast w przypadku obecności paliwa gazowego w szybach pionów instalacyjnych - w pomieszczeniach, przez które przechodzą te szyby;

- jeżeli stężenie wynosi 20 % DGW lub więcej - należy zapewnić wzmożoną wentylację, przerwać dostawę paliwa gazowego do nieszczelnej instalacji oraz wyłącznikiem głównym przerwać dostawę energii elektrycznej do budynku, a następnie niezwłocznie wezwać pogotowie i straż pożarną, właściciela lub zarządcę budynku oraz mieszkańców, ostrzegając ich przed użyciem otwartego ognia.

W przypadku zagrożenia zdrowia lub życia ludzi, bezpieczeństwa mienia lub środowiska naturalnego, a w szczególności zagrożenia katastrofą budowlaną, należy bezzwłocznie zamknąć dopływ gazu do niesprawnej instalacji.

Wykonawca kontroli powinien zaczekać na przyjazd pogotowia gazowego w celu udzielenia wstępnych informacji.

Wykrycie nieszczelności i zmierzone stężenia paliwa gazowego w badanych pomieszczeniach należy odnotować w protokole, zobowiązując właściciela lub zarządcę budynku do odpowiednich działań i podając termin ich wykonania.

Kopię protokołu z kontroli instalacji gazowej należy przesłać do właściwego miejscowo organu nadzoru budowlanego.

WNIOSKI Z KONTROLI

W wyniku kontroli należy stwierdzić, czy:

- stan technicznej sprawności instalacji gazowej pozwala na jej dalsze użytkowanie,

- wymagany jest częściowy, bądź całkowity remont instalacji gazowej.

Wyniki kontroli powinny być zawarte w protokole okresowej kontroli instalacji gazowej, który należy zarejestrować w książce obiektu budowlanego i przechowywać łącznie z dokumentacją eksploatacyjną budynku.

Ponadto, w wyniku kontroli należy określić, jeżeli jest to konieczne, kolejność wykonywania robót naprawczych.